LE REPAS DE FETE

Les mets de Noel etaient distingues et particulierement delicieux,
grace a l’amour abondant et le soin de la menagere.A Zante au
debut du siecle precedent,a la veille de Noel,on coupait en ceremonie
un pain en forme d’anneau qui correspondait:
    “a la galette des rois que l’on coupe ici le jour de l’An-un morceau
portant le nom de chacun,une feve pour celui qui a de la chance-mais
ce pain-la ne ressemblait guere.Autre matiere,autre pate,autre apparence,
autre gout,autre odeur.On imagine un beau pain fait de semoule,petri
avec de l’huile,jaune par le safran,parseme de raisins blancs et noirs,de 
pignons,d’ecorces d’orange,et tant d’epices et avec une croute pleine de 
sesame et des noix plantees,parfois meme saupoudree au sucre fin colore.
Celui est le pain en forme d’anneau(kouloura)de Zante.  1

   Le plat principal dans les maisons bourgeoises de Constantinople
c’etait la dinde.
“A ce moment Tarnanas est entre,en tenant en haut le grand plateau
avec la dinde.On l’a coupee et distribuee.Chacun etait concentre devant
son plat.Tarnanas a ouvert une bouteille de vin francais et il a commence
a en mettre dans les verres.2

1.Gr.Xenopoulos:Un certain Noel
2.M. Iordanidou:Loxandra		

Το αγιοβασιλιάτικο γεύμα περιλάμβανε:

«πατροπαράδοτη πίττα αγιοβασιλιάτικiα  με μαχλέπι και πασπαλισμένη με σουσάμι και παπαρουνόσπορο» 3

και το επιδόρπιο φρούτα και ξηρούς καρπούς.

«Το καρυδένιο μπουφεδάκι, που σαν λεπτοκόκαλη γυναίκα  δεν έδειχνε τον όγκο του, ήταν φορτωμένο με τ'  αγιοβασιλιάτικα τα φρούτα: μήλα, αχλάδια, ρόδια, πορτοκάλια, καρύδια, φουντούκια, μύγδαλα, κάστανα, φιστίκια, σταφίδες, σύκα, χαρούπια και γλυκοσούτζουκο από χυμό σταφυλιών. Σωστό κέρας της Αμαλθείας». 4

Le repas du premier jour de l’an comportait:

‘le pate traditionnel du jour de l’an,fait aux epices et
Saupoudre de sesame et des grains de coquelicot” 3
 
et aussi le dessert des fruits et des fruits secs.

‘Le petit buffet en bois de noyer,comme une femme
mince qui ne montrait pas sa volume,etait charge des 
fruits pour le jour de l’an:des pommes,des poires,des
grenades,des oranges,des noix,des noisettes,des amandes,des marrons,des pistaches,des raisins,des figues,des caroubes
et du jus de raisins.Un vrai corne de l’Abondance” 4

3,4  Μ. Ιορδανίδου :  ΄Λωξάντρα΄΄
3,4 M.Iordanidou : ‘Loxandra”   

Το αποκριάτικο  γεύμα στο σπίτι της Λωξάντρας ήταν :

«… μπουρέκι μαζί με ζωμό από κρέας βοδινό. Ε, η Λωξάντρα είχε κάνει και κάτι τούτα - κείνα μεζεδάκια, είχε κάνει και ταούκιοξου». 5

Μετά την Αποκριά άρχιζε η περίοδος της νηστείας τότε που μέρος του  διαιτολογίου αποτελούσαν «οι αχινοί και τα στρείδια» όπως γράφει ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης στο διήγημα του    «τ' Αγνάντεμα». Υπήρχαν στρειδάδες που γύριζαν στις γειτονιές και πουλούσαν το εμπόρευμα τους.

                                      

Le repas du carnaval chez Loxandra etait:

“….du petit pate au consommé de la viande de boeuf.
Loxandra avait prepare aussi quelques petits plats et
du taoukioksou’.  5

Apres le Carnaval,c’etait la periode du jeune qui 
commencait et le menu comportait ‘des oursins et des
huitres’comme Alexandros Papadiamandis mentionne
dans son roman “l’Observation”.Il y avait des vendeurs d’huitres qui tournaient dans les quartiers en vue de 
vendre leur merchandise.

5  Μ. Ιορδανίδου :  ΄Λωξάντρα΄΄

5. M.Iordanidou : ‘Loxandra”   

«Ένας στρειδάς  άνοιγε στρείδια  στην πίσω πόρτα του σπιτιού μας (στο καινούριο, δικό μας σπίτι) και ο πατέρας έτρωγε μερικά και όλο άνοιγε στρείδια ο στρειδάς και τ' αράδιαζε στην πιατέλα για το τραπέζι, και διάλεγε κανένα ο πατέρας και το έτρωγε. Και αφού  γέμισε η πιατέλα, τα μέτρησε ο πατέρας, μέτρησε  πόσα είχε φάγει και του τα πλήρωσε έξι γροσάκια τη δωδεκάδα». 6

 “Un vendeur d’huitres,se trouvant a l’arriere porte de notre
maison(notre nouvelle maison),ouvrait les huitres et le pere 
mangeait quelques-uns.Le vendeur d’huitres continuait a en
ouvrir et a en mettre sur le plateau et le pere choisissait et en
mangeait.Le plateau bien rempli,le pere les a comptes,il a 
compte aussi ceux qu’il a mange et il a paye six sous la 
douzaine’.  6

6.	Πηνελόπη. Δέλτα : ΄Πρώτες ενθυμήσεις΄΄
     6.  Penelope Delta: “Les premiers souvenirs’

Το Πάσχα τα κόκκινα αυγά και τα κουλούρια έχουν την τιμητική τους.

«Την άλλη μέρα, όλο το χωριό ανέβαινε στην κορυφή του διπλανού βουνού, που ήταν το φυλάκιο Γκελίλι, για επίσκεψη στους στρατιώτες. Τους πηγαίναμε αυγά, κουλούρια κι εκείνοι μας έδιναν γαλέτες». 7

 «Η κυρία Κεσίσογλου θα έχει βάψει κόκκινα αυγά, θα έχει φτιάξει τσουρέκια, α , μπορεί και κουλουράκια με γλυκάνισο, όπως τα έφτιαχνε η μαμά». 8

Το αρνί, που το θρέφει η οικογένεια με ξεχωριστή φροντίδα, είναι το κύριο πιάτο στο αναστάσιμο τραπέζι. Σφάζεται μια - δυο μέρες νωρίτερα,

«Τη μεγάλη Παρασκευή πρωί - πρωί θα έρθω να το σφάξω εγώ»9

A Paques les oeufs rouges et les gimblettes regnent.

‘Le jour suivant,tout le village montait au sommet de la 
montagne voisin ou se trouvait le poste de surveillance 
Guelili,pour rendre visite aux soldats.On leur offrait des oeufs,des gimblettes et eux,ils nous donnaient des galettes’.7
                                 
‘Madame Kesisoglou aurait peint des oeufs rouges et elle
aurait prepare des brioches et probablement des gimblettes
a l’anis,comme les faisait maman aussi’.    8
L’agneau, que la famille eleve soigneusement,c’est le
plat principal pour le repas  de Paques.On l’egorge 
un ou deux jour avant.

 “Vendredi-Saint de beau matin je viendrai l’egorger
  moi-meme’ 9.

7.  Σωτ. Δημητρίου : ‘’Πάσχα τ' Απρίλη΄΄ από τη συλλογή  ‘’Η φλέβα του λαιμού’’  
8.  Μ. Κρανάκη: ΄΄Το τσίρκο΄΄     9..  Παντ. Κολιότσος: ΄΄Πασχαλινή ιστορία΄
7.Sot.Dimitriou: “Paques d’Avril’
8.M.Kranaki: ‘Le cirque’        9.Pant.Koliotsos: “Histoire de Paques”

 και ψήνεται στη σούβλα την Κυριακή. 

« - Για πότε λες;
-Την Κυριακή του Πάσχα.
-Λες δηλαδή να το βάλουμε στη σούβλα;
-Ναι. Θα είναι πολύ όμορφα στην αυλή, αν έχει λιακάδα. Να καλέσουμε και τους κουμπάρους με τα παιδιά.
-Μ' αρέσει η ιδέα σου, είπε ο κυρ Διονυσάκης. Θα πάρω κληματόβεργες για τη θράκα.
Το ίδιο απόγευμα ετοίμασε το μέρος κοντά στο πηγάδι, έφερε ένα φόρτωμα κληματόβεργες και μια σούβλα.
-Θα σκάψω το λάκκο κοντά στο πηγάδι, έλεγε. Θα βάλω τα δύο τραπέζια κοντά  κοντά. Μπορεί να ΄ρθουν κι αποβραδίς την Ανάσταση. Να κάνουμε λίγη γαρδούμπα και μαγειρίτσα. Θα περάσουμε  θαύμα, ε ;» 10

Το Μ. Σάββατο πριν απ' την εκκλησία, το τραπέζι είναι νηστίσιμο.

«Η κυρία Δέσποινα έφερε στο τραπέζι ψωμί, χαλβά, ελιές, ταραμοσαλάτα, φρούτα». 11  

10.  Παντ. Κολιότσος: ΄΄Πασχαλινή ιστορία΄
11.  Λ. Ψαραύτη: ΄΄ο Κωσταντής΄΄ από το βιβλίο  ΄΄ Η εκδίκηση των μανιταριών΄΄ 

   et on le cuit a la broche le dimanche.
‘-C’est pour quand?
 -Pour le dimanche de Paques.
 -On le met a la broche?
 -Mais oui.Ce sera tres bien dans la cour,s’il fait beau.
 On invite aussi les parrains avec leurs enfants.
 -C’est une bonne idée,M.Dionysakis a-t-il dit.Je prends
   des branches de vigne pour en mettre a la braise.
 L’apres-midi meme il a prepare un endroit pres du puits,
 il a emporte les branches de vigne et une broche.
 -Je vais creuser une fosse a cote du puits,disait-il.
  Je vais mettre deux tables de cote.Il parait qu’il pourraient
 venir la veille,le soir,pour la Ressurection.On va preparer
  des tripes a la sauce de tomate et une soupe aux tripes
 hachees.Ce sera parfait!”  10

Samedi Saint avant l’eglise,le repas etait fait des plats
 de  jeune.

“Mme Despina a mis a table du pain,du halva,des olives,
une salade de caviar et des fruits” 11.

  10.Pant.Koliotsos: “Histoire de Paques”
  11.L.Psarafti: “Konstandis’extrait du livre “La vengeance des
       champignons

Το βράδυ της Ανάστασης, μετά την εκκλησία, η οικογένεια που νηστεύει μέχρι τότε επιστρέφει στο σπίτι.

«Αύριο τη νύχτα, μετά την Ανάσταση, θα γυρίσουνε σπίτι με άσπρα κεριά και τότε θα φάνε. Η μαγειρίτσα γίνεται με ψιλοκομμένα συκωτάκια κι αυγολέμονο. Ύστερα θα τσουγκρίζανε τ' αυγά. Τα παιδιά τη Λαμπρή  θα μπορούν να έρχονται να γυρίζουν από λίγο τη  σούβλα». 12

Le soir de la Ressurection,après l’eglise,la famille qui 
jeunait,rentre a la maison.

“Demain soir,après la Ressurection,ils retourneront a la
maison en tenant des bougies blanches a la main et ils vont
manger.La soupe aux tripes hachees se prepare avec de
la foie bien coupee en morceaux et une sauce a l’oeuf et 
au citron.Ensuite ils vont trinquer des oeufs.A Paques,les
enfants pourront venir pour tourner un peu la broche’12

12. Παντ. Κολιότσος: ΄΄Πασχαλινή ιστορία΄΄
12.Pant.Koliotsos: “Histoire de Paques’

Η Λωξάντρα με την οικογένεια της: 

«Το τελευταίο τους Πάσχα στην Ελλάδα το γιορτάσανε με μεγάλη ελληνοπρέπεια. Αφήσανε την Κοντύλω να ζυμώσει ντόπιο χριστόψωμο, και η Ανξίτσα ζύμωσε θεσσαλικές κοκόνες. Πήρανε ένα αρνάκι του γάλακτος, ψήσανε και μαγειρίτσα. Και η Λωξάντρα για πρώτη φορά φέτος δοκίμασε γαρδούμπα και κοκορέτσι». 13

Loxandra avec sa famille:

“C’est le dernier Paques en Grece et ils l’ont fete d’une maniere proprement grecque.Kondylo a petri un pain special et Anxitsa a petri des friandises de Thesalie.Ils avaient pris un petit agneau et ils ont fait une soupe aux tripes hachees.Loxandra, pour la premiere fois,a goute des tripes a la sauce de tomate et des tripes cuites a la broche(kokoretsi).13

13. Μ. Ιορδανίδου :  ΄Λωξάντρα΄΄
13.M.Iordanidou: “Loxandra’  

                                        ΚΕΡΑΣΜΑΤΑ ΡΟΦΗΜΑΤΑ

Στα μέσα του 20 αιώνα, το συνηθισμένο γλύκισμα με το οποίο καλωσόριζε ο περιπτεράς τα παιδιά ,που έρχονταν να περάσουν τις πασχαλινές διακοπές στο χωριό  κάπου κοντά στα ελληνοαλβανικά σύνορα , ήταν τα ζαχαρωτά :

 «μας καρτέραγε με ζαχαρωτά και φιλιά». 1

Αλλά και στο τέλος του 20 αιώνα, που ξαναπήγε ο συγγραφέας , άντρας πια, στο χωρίο του, το λουκούμι εξακολουθούσε να είναι το πιο πρόχειρο κέρασμα. 

«Έκατσαν στον πάγκο και ο θείος μου τους κέρασε αμέσως λουκούμια». 2

     REGALADES ET BREUVAGES

Au milieu du 20eme siecle,la friandise habituelle,avec
laquelle le proprietaire du kiosque saluait les enfants qui venaient passer les vacances de Paques au village qui se trouvait alors pres de la frontiere greco-albanaise,c’ etaient les sucreries:

“il nous attendait avec des sucreries et des bisous”. 1

Mais vers la fin du 20eme siecle,quand l’ecrivain,etant alors un home mur,il s’est retourne a son village,le loukoum continuait a etre un regalade facile a offrir a tout moment.

“Ils se sont assis sur le banc et mon oncle leur a offert des loukoums immediatement’.2

1,2 Σωτ. Δημητρίου : ‘’Πάσχα τ’ Απρίλη’’ Από τη συλλογή: «Η φλέβα του λαιμού»
1,2.Sot.Dimitriou: “Paques d’Avril”
Τα φρούτα επίσης ήταν ένα πρόχειρο κέρασμα για τον ξένο, τον περαστικό , τον οδοιπόρο.

« Μια γριούλα πέρασε, στάθηκε, ανασήκωσε από το καλάθι που κρατούσε μερικά συκόφυλλα που το σκέπαζαν, διάλεξε και με φίλεψε δυο σύκα». 3

 «Έσταζαν τα δυο σύκα μέλι, ποτέ θαρρώ δε γεύτηκα πιο νόστιμα. Τα ’τρωγα και με δρόσιζαν τα λόγια της γριάς. Άνθρωπος είσαι, άνθρωπος κι εγώ, φτάνει!» 3

	

Les fruits etaient aussi un regalade offert a n’importe quel  moment a l’ etranger ou au passant.

‘Une vieille dame sympa en passant,elle s’est arretee,elle a enleve de son panier quelques feuilles de figues qui le couvraient et elle m’a offert deux figues’.3

“Les figues etaient douces comme le miel et je crois que je n’avais jamais goute a des figues plus delicieuses.Je les mangeais et je me refraichissais par les paroles de la vieille dame.Toi,tu es humain,moi aussi et cela suffit!” 3

3 Ν. Καζαντζάκης : ‘’Αναφορά στον Γκρέκο’’

  3.N.Kazantzakis: “Reference a Greco” 

Το γλυκό του κουταλιού δεν έλειπε και δε λείπει από το ελληνικό και το κυπριακό σπίτι.

« Μια μαντιλοδεμένη μου ’φερε νερό, μου πρόσφερε γλυκό. Ευχαριστώ την. 

Έκοψε και καρπούς από τον Κήπο του ποθητού σπιτιού μου, φρούτα λαμπερά ό,τι λογής». 4

 	Όταν πήγαινε για πρώτη φορά ο γαμπρός στο σπίτι της νύφης το καθιερωμένο κέρασμα ήταν γλυκό του κουταλιού και νερό.

«Σαν είδε ο Δημητρός μπροστά του τη Λωξάντρα… να μπαίνει στην κάμαρα κρατώντας το δίσκο με το γλυκό στα χέρια της άνοιξε η καρδιά του. Η Λωξάντρα ήτανε τότες τριάντα χρονών… Ήτανε πια ελεύθερη να παντρευτεί. Πήρε  λοιπόν το δίσκο και μπήκε στο σαλόνι για να τη δει ο γαμπρός και να τον δει και εκείνη». 5

Από τα συνηθισμένα γλυκά του κουταλιού ήταν το κυδωνάτο, το πορτοκάλι, η φράπα και το τριαντάφυλλο, που ήταν ολόκληρη ιεροτελεστία η κατασκευή του. 

«- Πορτοκάλι έκανες ; ξαναρωτά η Λωξάντρα.
-	Το πορτοκάλι μου το έκανα, είπε η Αγαθώ , φράπα δεν έψησα ακόμα.
-	Να πάρεις, όσο είμαι εδώ, να στην κάνω εγώ». 6

4. Κ. Χαραλαμπίδης : ‘’Γλυκό του κουταλιού’’ από τη συλλογή «Δοκίμιν»
5,6 Μ. Ιορδανίδου: ‘’Λωξάντρα’’

Ce qui ne  manquait pas de la maison grecque ou chypriote
c’ etait un gateau traditionnel au sirop servi dans une petite
assiette avec une petite cuillere.

         ‘Une femme portent un fichu
          m’a apporte de l’eau et elle m’a
          offert un gateau.Je la remercie.

         Elle a coupe des fruits du Jardin
         de ma chere maison,des fruits
         brillantes de toute sorte’.  4

    Quand le marie allait pour la premiere fois chez la mariee
le regalade officiel  c’etait le gateau traditionnel aux fruits
et au sirop servi avec une petite cuillere et de l’eau.

  ‘Lorsque Dimitros a vu Loxandra devant lui entrer dans la
chambre  en tenant entre les mains le plateau avec le gateau,
il s’est senti heureux.Loxandra avait trente ans.Elle etait libre
de se marier.Elle a pris alors le plateau et elle est entrée dans 
le salon pour voir le marie et pour qu’il la voie’. 5

    De ces gateaux faits aux fruits et au sirop,les plus habituels etaient ceux qui etaient faits du coing,de l’orange,de la pamplemousse et de la rose dont la preparation etait toute une ceremonie.

‘-De l’orange as-tu fait?demande-t-elle Loxandra.
 -De l’orange j’ai fait mais la pamplemousse je ne l’ai pas encore cuite,a-t-elle dit Agatho.
 -Vas en chercher,tant que je me trouve ici,c’est moi qui va la preparer’.  6

4.K.Charalambidis: ‘Gateau offert avec la cuillere”
5,6.M.Iordanidou: “Loxandra”

«Σα μπήκε ο Απρίλης και βγήκε το πρώτο απριλιάτικο τριαντάφυλλο, μαζεύτηκαν μια μέρα όλες μαζί να βοηθήσουν τη Λωξάντρα να καθαρίσει τριαντάφυλλο για γλυκό. Το καθάρισμα του τριαντάφυλλου και του φραγκοστάφυλου, που θέλει μεγάλη υπομονή, πάντα μετατρέπουνταν σε γλέντι. Τη μια μέρα στης μιας νοικοκυράς το σπίτι, την άλλη μέρα στης άλλης, μαζεύονταν φιλενάδες και συγγένισσες, στρώνανε καθαρό τραπεζομάντιλο, κάθουνταν στο γύρω όλες, πες και γέλα, τελείωνε η δουλειά χωρίς να το καταλάβεις». 7

‘A l’avenement du mois d’avril et a l’epanouissement de la premiere rose d’avril,des femmes se reunissent pour aider Loxandra a eplucher des roses pour faire du gateau.L’ epluchage de la rose et de la groseille,pretend d’avoir beaucoup de patience et presque toujours la reunion se transformait en fete.Un jour chez l’une,le jour suivant chez l’autre,les amies et les parents se reunissaient,mettaient une nappe propre,elles se mettaient tout autour,en parlant,en riant et le travail prenait fin sans l’apercevoir’  7.

7, Μ. Ιορδανίδου: ‘’Λωξάντρα’’
     7, M.Iordanidou: “Loxandra’

Συνηθιζόταν επίσης το κυδωνόπαστο. 

«Ο Θανασιός έφερε από πάνω το κουτί με το κυδωνόπαστο. 
-	Α, έκανες κυδωνόπαστο; Είπε η Λωξάντρα και τα μάτια της λάμψανε». 8

Στην Κωνσταντινούπολη στο τέλος του 19 αιώνα το κέρασμα του επισκέπτη ήταν κανόνας.

«..εντός του περιστρεφομένου τούτου μικρού ερμαρίου με υπεδέχετο μυροβόλον και ορεκτικόν κανένα “μοχαλεμπί”, κανένα “μπουρέκι” ή “μπακλαβάς”, ή άλλο τι γλυκύτατον πράγμα από εκείνα, τα οποία δεν έχουν μεν γλώσσαν, αισθάνεσαι όμως, άμα τα ιδής, ότι σοι λέγουν επανειλημμένως “φάγε με”»  9

   La pate de coing(cotignac) etait aussi tres habituelle.

‘Thanassios a apporte la boite de cotignac.
 -Ah!Est-ce que tu as prepare de la pate de coing?Loxandra a-t-elle dit avec des yeux qui brillent’.  8

    A Constantinople,a la fin du 19eme siecle,le regalade pour le visiteur etait une regle.

“. . .dans cette petite armoire roulante,m’accueillait embaume et desire un “mohalebi’ ou “un petit pate”ou un ‘baklava’ ou quelque chose d’autre tres suave,de toutes ces gourmandises qui n’ont pas de langue pour parler,mais quand on les voit,elles te disent continuellement ‘mange-moi’” 9

8  Μ. Ιορδανίδου: ‘’Λωξάντρα’’
9 Γ. Βιζυηνός : “Το μόνον της ζωής του ταξίδιον”

      8.M.Iordanidou: “Loxandra’
      9.Vizyinos: “Le seul voyage de ma vie”
O χαλβάς ήταν εύκολο και γρήγορο γλυκό με το οποίο γιόρταζαν επετείους, γενέθλια ή μικροχαρές της καθημερινότητας.

«Ώρα ήτανε πια να κατέβει να ψήσει το χαλβά. Από νωρίς είχε βάλει τον Ταρνανά να ξεφλουδίσει τα αμύγδαλα και να χλιάνει το γάλα.
- Άντε τώρα, είπε μπαίνοντας στην κουζίνα. Μη στέκεσαι και χάσκεις. Εσύ βάλε τον τέντζερε με το βούτυρο στη φωτιά και άρχισε να καβουρντίζεις το σιμιγδάλι». 10

Το ίδιο και οι μπουγάτσες. 

«Έτρεξε η Λωξάντρα αμέσως στην κουζίνα και έψησε κουρού-μπουγάτσα».11

Halva etait un gateau facile et rapide dans sa preparation avec lequel on fetait les anniversaries et les petits moments de joie dans la vie quotidienne.

“C’etait deja le moment de descendre pour faire cuire le halva.Auparavant Tarnanas avait epluche les amandes et il avait chauffe le lait.
-Allez maintenant,a-t-elle dit en entrant dans la cuisine.Ne reste pas comme ca a regarder.Mets la marmite avec le beurre sur le feu et commence a torreffier la semoule”.10

De meme les pates a la crème.

“Loxandra s’est precipitee dans la cuisine et elle a cuit une pate a la crème”.  11

 10,11  Μ. Ιορδανίδου: ‘’Λωξάντρα’’
      10,11.M.Iordanidou: “Loxandra”

Στην Άρτα τη δεκαετία 1920-30 υπήρχαν πλανόδιοι μικροπωλητές που πουλούσαν χαλβά. 

Μα ο Πέτρος δεν άκουγε, ο νους του ήταν στους γκέκηδες. Τους έκανε χάζι απ’ την άλλη φορά που τους πρωτόειδε μπροστά στον ταβλά τους, στητούς και περήφανους με τις κεντητές βράκες και τ’ άσπρα φεσάκια  τους ολοκάθαρα, να πουλάνε το μαύρο και τον άσπρο χαλβά τους που τον έκοβαν με το σκεπαρνάκι τους. Του είχε αγοράσει και τις δύο φορές ο πατέρας του τότε. Κι ύστερα για να φύγει η πολλή  γλύκα, τον κέρασε και μπούζι μέσα από κείνο το χάλκινο λαγήνι το τυλιγμένο με άσπρο πανί για να ‘ναι δροσερό.12

Ένα ακόμα χαρακτηριστικό γλύκισμα της πόλης την ίδια εποχή, ήταν η γαλατόπιτα.

«Έμπαιναν τώρα στην πόλη. Το κατάλαβε ο Πέτρος πως φτάνανε από τη μυρουδιά της γαλατόπιτας που του χτύπησε στη μύτη. Είχε ξανάρθει στην Άρτα με τον πατέρα του και άλλες φορές και τη θυμόταν τούτη τη  μοσκοβολιά που ’ βγαινε από τα ταψιά τ’ απλωμένα μπροστά στους ανοιχτούς φούρνους13
                                                      
A Arta pendant la decenie 1920-30 il y avait des petits commercants errants qui vendaient du halva.

Mais Petros n’ecoutait pas car il pensait a eux.Il aimait les regarder depuis l’autre fois qui les a vus pour la premiere fois devant leur banc.Ils etaient robustes,fiers avec leurs culottes brodees et leurs bonnets blancs tout propres et ils vendaient leur halva noir ou blanc en le coupant avec leur petit asseau.Son pere lui en avait achete deux fois.Et ensuite pour dissiper la douceur,il lui offrait un boisson froid se trouvant dans une cruche de bronze,enroule d’un tissue blanc pour qu’il soit froid.   12

A l’epoque,une autre friandise speciale de la ville c’etait la pate au lait.

“Ils entraient en ville.Petros a compris qu’ils arrivaient par l’odeur de la pate au lait qu’il a senti.Il etait venu depuis quelque temps a Arta avec son pere et il se rappelait de cette odeur qui ressortissait des plateaux metalliques etales devant les fours ouverts”  13

 12, 13 Ντ. Δημόπουλος : “Τα δελφινάκια του Αμβρακικού”
      12,13.D.Dimopoulos: “Les petits dauphins du golf d’Amvrakikos”
Ο καφές αποτελεί το απαραίτητο συμπλήρωμα της ελληνικής  φιλοξενίας. 
«“Έλα μέσα να κάτσεις, παππού, να πιείς καφέ”, του πρότεινε...» 14

Σερβίρεται οποιαδήποτε ώρα της ημέρας και τον πίνουν μόνοι ή με παρέα.
«”Ε, παιδιά μου,” τους έλεγε ο παπά-Ζήσιμος ενώ έπιναν τον καφέ στη σάλα. ”Πόσοι κι από μάς τους ανθρώπους δε μαγαρίζουν τα Άγια και δεν βεβηλώνουν τα Ιερά κάθε μέρα”.»  15

«Όταν μπήκε στο καφενείο…ήτανε νωρίς ακόμα. Κάθισε σε ένα  τραπέζι παράγγειλε καφέ. Ήρθε ο καφές. Άναψε τσιγάρο, ήπιε δύο γουλιές, κι άνοιξε την απογευματινή εφημερίδα.» 16

Le café c’est un complement indispensable de l’hospitalite grecque.
“Grand-pere,viens t’asseoir pour boire un café”,lui a-t-il propose”.  14

On le servit a n’importe quelle heure et on le boit seul ou avec des amis.
“Eh,  les enfants,”criait pere-Zissimos pendant qu’ils buvaient du café dans le salon. “Combien parmi nous,les hommes,ne respectent pas les Saints des Saints et ne souillent pas les Affaires Sacrees tous les jours”  15

“Quand il est entre dans le café…il etait encore tot.Il s’est assis a une table et il a commande du café.Le café servi,il a allume une cigarette et il a bu deux gorges.Puis il a ouvert son journal”.    16

14 Τ. Καλουτσάς : “Με το λεωφορείο” από το βιβλίο: “Το καινούριο αμάξι”
15 Γ. Ξενόπουλος : “Η γάτα του παπά”
16 Αντ. Σαμαράκης : “Ζητείται ελπίς”

14.T.Kaloutsas: “En bus” extrait du livre “La nouvelle voiture”
15.G.Xenopoulos: “Le chat du pretre”
16.Ant.Samarakis: “On recherché l’espoir”
Το φασκόμηλο είναι ένα ρόφημα καθαρά χειμωνιάτικο. 

«πεντ’ έξι θαλασσινοί ξενυχτισμένοι, με τις καφετιές από γιδότριχα φανέλες, έπιναν καφέδες και φασκόμηλα και κοίταζαν από τα θαμπωμένα τζάμια τη θάλασσα.» 17

Το ούζο με μεζέ είναι κυρίως αντρικό ποτό.

«Γύρισε, λέει, ο Επαμεινώντας από την Αρετσού και έφερε μαζί του μέσα στο χαρτί δύο τσίρους και ένα σκουμπρί γαράτο. Και ζήτησε το καραφάκι με το ντούζικο» 18

Le decortion de sauge officinal, etait proprement un boisson pour l’hiver.

“cinq ou six marins,ayant passé la nuit,avec leurs flanelles marron en fil de chevre,ils etaient en train de boire des cafes ou des decortions de sauge en regardant la mer par les fenetres ternies”   17

Le ouzo avec les hors d’oeuvres,c’est surtout un boisson masculin.

“Epaminondas est rentre d’Aretsou et il a apporte deux maquereaux seches.Il a demande une carafe de ouzo”. 18

17 Ν. Καζαντζάκης : “Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά”
18 Μ. Ιορδανίδου: ‘’Λωξάντρα’’
17.N.Kazantzakis: “La vie agitee d’Alexis Zorbas”
18.M.Iordanidou: “Loxandra”

Οι Έλληνες της Σμύρνης όντας οικονομικά αναπτυγμένοι και απολαμβάνοντας μια άνετη ζωή έπιναν αρωματικά ποτά και παγωμένους χυμούς που μας τα διασώζει με την τούρκικη τους ονομασία η Διδώ Σωτηρίου στο βιβλίο της «Ματωμένα Χώματα». 
«Χώθηκα μέσα στο πλήθος , στο τσαρσί(αγορά) κι έπινα τσιτσιμπίρια και σερμπέτια κόκκινα και πράσινα «μπουζ - γκιμπί ,κεκίκ-σουγιού», και χαιρόμουνα που σπαταλούσα τα λίγα τεσσαράκια που μου ’βαλε στην τσέπη η μάνα μου , κρυφά απ’ τον πατέρα.» 19

Τα βράδια η ζωή συνεχιζόταν με την ίδια ένταση. Οι δρόμοι στην κοσμοπολίτικη πολιτεία ήταν γεμάτοι κόσμο. 
 «Στα καφενεία παίζανε μουσικές ,τραγουδούσανε πολιτάκια και γκαρσόνια πηγαινοφέρνανε δίσκους με καραφάκια και μεζέδες. Η προκυμαία μοσκοβολούσε ούζο, αγγουράκι, τηγανιτό κρέας και θαλασσινά. Μασουλίζανε οι καθιστοί και οι σουλατσαδόροι σπόρους, τσεμπλεμπούδες (στραγάλια), παγωμένα αμύγδαλα, λιμπινάρια(σπόρια από λούπινα), μα και γλασσάδες(παγωτά) και ζαχαρωτά και γλειφιτζούρια.» 20       

Les grecs habitant a Smyrni,qui etaient plus aises et pouvaient se rejouir d’une vie plus riche,ils buvaient des boissons odorants et des jus glaces que Dido Sotiriou les mentionne sous leur nomination turque,dans son livre “Les terres sanglantes”.
“Je me suis enfoncee dans la foule,a tsarsi(au marche) et je buvait des sorbets rouges ou verts ‘bouz-guibi,kekik-souyou” et j’etais contente de gaspiller les moindres sous que ma mere m’avait mis dans la poche sans que mon pere le sache”. 19.
Les soirs la vie demeurait tres intenses.Les rues de la ville cosmopolite etaient pleines de monde.
“Dans les cafes il y avait de la musique,on chantait et les serveurs arrangeaient les plateaux avec des petites carafes de ouzo et des hors d’oeuvres.Sur le mole on sentait l’odeur d’ouzo,des petits cocombres,de la viande frite et des fruits de mer.
Ceux qui etaient assis ou qui se promenaient,machonnaient des grains,des pois chiches rotis,des amandes glacees,des grains de lupin,mais aussi des glaces,des friandises et des sucettes”. 20

19.20  Διδώ Σωτηρίου : “Ματωμένα χώματα’’19.20 D.Sotiriou: “Les terres sanglantes”  

                                                      ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Σήμερα πολλά αλλάξανε. Γεύσεις αυθεντικές χαθήκανε, άλλες αλλοιώθηκαν από ξενόφερτες επιρροές, εισαγόμενα προϊόντα έκαναν την εμφάνισή τους στο καθημερινό μας τραπέζι:

Συνυπάρχω εν πλω να πιω μπύρα κόκα κόλα 
	και να φάω ένα βραστό αυγό με σαλάτα
	να πιω έναν καφέ ελληνικό στο μπαρ
	και μια μακαρονάδα στην τραπεζαρία. 1

«Κάθομαι στην ημικυκλική βεράντα με τα τζαμωτά ορθάνοιχτα και απολαμβάνω το καθιερωμένο απογευματινό «Μπλακ Λέιμπελ» 2

To φαγητό όμως εξακολουθεί να είναι ανάγκη, δημιουργία,
απόλαυση…

                                              Συνεργάστηκαν οι μαθητές:

                                                                                 Ντεμιρτσάνης Γιώργος
Παύλου Κων/νος
      Ρούτσης Άρης
Σαμαρά Ελεντίνα

                                                           Υπεύθυνοι καθηγητές:
                                                                            Βογιατζόγλου Μαρία
Γλάρου Κονδυλία
  Σεφερλής Κων/νος

1	Νάνος Βαλαωρίτης: «Με πλοίο»
2	Γ. Σκαμπαρδώνης: «Η Βαγγελιώ δεν είσαι εντάξει» από τη συλλογή «Η στενωπός των υφασμάτων»

                                                   CONCLUSION

  Aujourd’hui beaucoup de choses ont change.Des gouts authenthiques sont perdus,d’autres ont ete allienes par des influences etrangeres,des produits importes ont fait leur apparition a la table quotidienne:

             Je coexiste a bord du bateau pour boire
               Une biere ou un coca
             manger un oeuf bouilli avec de la salade
             et boire un café grec au bar
             manger un plateau de spaghettis dans la sale a 
                               manger.       1

“Je m’assieds  sur la terasse demi-circulaire aux vitres pleinement ouvertes et je me rejouis de mon “black label”
habituel”    2.

Cependant la nourriture et la preparation des plats continuent a etre un besoin,une creation et une rejouissance.

                                                                                  Avec la participation des eleves

                                                                                                     Dermitsanis Georgios
                                                                                                     Pavlou Konstandinos
                                                                                                     Routsis Aris
                                                                                                     Samara Elendina

                                                                                 Professeurs responsables
                     
                                                                                  Bogiatzoglou Maria                                                                                                    
                                                                             Glarou Kondylia
                                                                                                    Seferlis Konstandinos

1.Nanos Valaoritis: “En bateau”
2.G.Skampardonis: “Vaghelio tu n’es pas comme il le fallait” extrait de la collection “Le passage des tissues”